[Link naar de kaarten (zip-bestand)]

Wanneer we AI in onze organisatie willen toepassen, benoemen we weliswaar vaak de risico’s maar gaan we daarna weer vrij snel door met de implementatie zonder een goed antwoord te hebben op die risico’s. We horen veel over de mogelijkheden maar ook veel over de risico’s van AI. Dit spanningsveld zorgt vaak voor verhitte discussies waarin het moeilijk is gedegen, steekhoudende keuzes te maken.

Vorig jaar oktober schreef ik een langer stuk over het organiseren van de AI-risico’s in drie categorieën: waarheidsschijn, controle en omgeving. Het idee was om hierdoor meer inzicht en daardoor grip te krijgen op de risico’s. Opvallend is dat deze risico’s sinds de opkomst van Generatieve AI in 2022 nauwelijks zijn veranderd. We mogen er dus vanuit gaan dat ze voorlopig nog niet zullen verdwijnen.

Echter, een lang document dat uitlegt wat de achtergrond van elk risico is, kan weliswaar begrip vergroten, het helpt de implementatie niet veel verder. Moeten we AI nu overal afwijzen vanwege de risico’s of moeten we implementeren en die risico’s ergens in het achterhoofd houden?

Het is om deze reden dat ik een kaartenset heb ontworpen om organisaties te helpen het moeilijke gesprek aan te gaan of de risico’s reëel, beheersbaar, of niet van toepassing zijn. De kaarten maken de AI-risico’s zichtbaar en tastbaar en helpen daarmee voorstanders, tegenstanders en iedereen die daar tussenin zit samen te komen om het gesprek te voeren over AI in de organisatie. Het stelt kritische vragen en maakt verantwoordelijkheid expliciet: gaan we AI direct implementeren, gaan we mitigeren, of gaan we uiteindelijk toch afwijzen? De kaarten kiezen geen kant maar stellen vragen die de organisatie zelf zal moeten beantwoorden.

Iedere kaart geeft de categorie, het risico, een omschrijving en drie vragen. De eerste vraag gaat over het herkennen of begrijpen van het risico. De tweede over de invloed die het risico op de casus heeft. En de derde vraag gaat over de afweging of de implementie geaccepteerd kan worden of moet worden afgewezen.

De kaartenset is geen systeem met regels. Het is een gebruiksvoorwerp om je eigen workshop te ontwerpen. Gebruik fiches om deelnemers aan te laten geven waar zij zich het meest zorgen over maken, of welk risico als makkelijkst ondervangen kan worden. Gebruik de hoog, gemiddeld, laag kaarten om risico’s in the schatten voor jouw AI-toepassing. Gebruik de lege kaarten om specifieke risico’s voor jouw toepassing toe te voegen aan de set. Je kunt met post-its stakeholders aangeven of eigenaarschap duiden. Je kunt ook de kaartenset gebruiken voor digitale geletterheid op school. Maak scenariokaarten en laat leerlingen met behulp van de risicokaarten bepalen waar de risico’s in elk scenario liggen.

De kaartjen hebben een formaat van 88 x 63 mm. Dit is ongeveer het formaat van Pokémon of Magic: the Gathering kaarten. Hierdoor is het makkelijk doosjes, hoesjes en mapjes te gebruiken om de kaarten te beschermen en te bewaren. Er is voor elke categorie ook een lege kaart om een extra risico toe te voegen die niet wordt ondervangen door de andere kaarten. Ook heb ik een overzichtskaart gemaakt met ideeën voor het gebruik van de kaarten.

De kaarten zijn uitgegeven onder CC BY-NC-SA. Dit betekent dat je de kaarten vrij kunt gebruiken en verspreiden zolang je aan de kaarten zelf geen geld verdiend (NC) en afgeleiden onder eenzelfde licentie uitbengt (SA). Ook is het lief als je mij of mijn website benoemt (BY).

Met de kaartenset hoop ik de AI-discussies in organisaties meer richting en diepgang te geven zodat we met elkaar het open gesprek kunnen voeren en de risico’s onder ogen zien. We moeten noch verwonderd, noch bevreesd zijn voor AI, maar we moeten het gesprek met elkaar voeren over hoe we de mens centraal kunnen houden zonder AI compleet af te schrijven.

[Link naar de kaarten (zip-bestand)]