Deze maand in LevendeTalen Magazine (maart 2025) een artikel over GeneratieveAI in het Nederlands taalonderwijs. Emmy Stevens , die promotieonderzoek doet bij het Tilburg Center of the Learning Sciences naar de effecten van generatieve AI op het schoolvak Nederlands, geeft een, naar eigen zeggen, big idea voor het gebruik van Generatieve AI in het onderwijs. Zij koppelt hierbij vakoverstijgende conceptdoelen digitale geletterdheid aan de curriculumwijzigingen voor het schoolvak Nederlands.

Ik denk, net als Stevens, dat de talen zich goed lenen voor het leren over kunstmatige intelligentie, mits het beperkt blijft en ondergeschikt aan het vak. Ik heb hier zelf ook een artikel over geschreven op mijn Substack: “Engels Domein B (taalbewustzijn) – Eindterm 14: een nieuw voorstel”), met een uitgewerkte lessenserie. In deze lessenserie is Engels leidend. Het gebruik van AI staat daar in dienst van.

AI geletterdheid is cruciaal voor leerlingen om zich kritisch te kunnen bewegen in de (digitale) maatschappij. De redenen die Stevens noemt ondersteun ik dan ook: kennis van AI, vaardigheden om met AI te kunnen werken, en kritische reflectie op AI.

Stevens geeft twee ‘grote ideeën’: AI met taalkunde en AI met letterkunde. Het lijkt mij zeker zinvol om synthetische AI teksten te vergelijken met menselijke teksten. De vraag is wanneer je dit wilt aanbieden. Synthetische teksten worden steeds beter en het wordt daarmee complexer om duidelijk te kunnen maken wat de risico’s zijn.

Daarnaast wil ik toevoegen dat een school in kaart moet brengen wat, wanneer, en waar AI geletterdheid wordt aangeboden om een leerlijn te waarborgen en leerlingen niet onnodig veel in herhaling te laten vallen. Onderwijstijd is kostbaar.

AI met letterkunde vond ik zwak. Ja, er is veel geschreven over robots en computers in dystopische literatuur, maar ik vond het wat ver gezocht. Robots zijn niet generatieve AI en ik zie ook niet zo goed hoe je dan generatieve AI inzet voor een interessante les.

Over het voorbeeld van Sweep en Koek over ChatGPT en Poëzie (die je hier kunt vinden: https://hsnbundels.taalunie.org/bijdrage/poezie-met-chatgpt/), heb ik gemengde gevoelens. Ik vond het veel onderwijstijd voor weinig leeropbrengst. Ook hier ligt de nadruk meer op digitale geletterdheid en minder op Nederlands.

Als laatste vergeten Stevens, Sweep en Koet te benoemen dat het gebruik van Generatieve AI, zoals ChatGPT, met leeftijdsgrenzen werken. Van 13 tot 18 jaar moeten jongeren toestemming van hun ouders hebben om met ChatGPT te mogen werken. Dit beperkt de inzetbaarheid van commerciële AI in het onderwijs. Want kan je een leerling verplichten met software te werken waar de ouders geen toestemming voor geven? Kan je daar een lesprogramma op bouwen? Dit mag vaker worden benoemd bij dit soort artikelen.

Ook zegt Stevens dat er maar schaars empirisch onderzoek naar het gebruik van AI is gedaan. Dit is niet waar. Nee, er is nog geen zee van onderzoeken, maar er is al wel een goed gevuld meer. Je kunt er een aantal vinden onderaan dit artikel. De strekking van dat onderzoek: AI verbetert producten maar zorgt ook voor cognitieve uitbesteding en afhankelijkheid. Ook zegt onderzoek dat een kritische blik op AI cruciaal is wanneer je er goed mee om wilt kunnen gaan. En daar sluit het artikel van Stevens goed op aan.

Het is dan ook om deze reden goed dat er meer wordt geschreven (en gepubliceerd) over AI in het onderwijs. Digitale geletterdheid (inclusief AI) moet verankerd worden in de curricula op iedere school. Hiervoor moet het onderwijs meer met elkaar in gesprek en moet een goede balans worden gevonden tussen de mogelijkheden en de risico’s.

Het is nu vooral zaak te bepalen wat, waar, hoeveel, en wanneer we AI geletterdheid willen aanbieden. Hiervoor is centrale coördinatie nodig. Alleen dan kunnen scholen waarborgen dat er een duidelijke, logische leerlijn ontstaat en voorkomen ze dat AI geletterdheid op eilandjes wordt ontwikkeld en daarmee te veel onderwijstijd wordt opgeofferd aan onnodige herhaling.